Modern Times (1936)(re)

Charles Chaplin’s ‘Modern Times is zoveel meer dan een opeenstapeling van scènes die afzonderlijk afgesloten worden met een komische apotheose waarbij de choreografie als briljant omschreven kan worden. Gesitueerd in een fabriek die fungeert als modern vernuft tekent Chaplin een scherp contrast tussen industrialisatie in een periode van recessie, voortschrijdende industrialisatie, modernisering en de rol van de mens daarin.

Die ‘rol’ wordt ingevuld door Charlie Chaplin’s gemakkelijk herkenbare incarnatie, die van de ‘tramp’ (landloper) waarin hij als protagonist een arbeider speelt die aan de lopende band werkt en uiteindelijk, letterlijk, verstrikt raakt in de gemechaniseerde omgeving waar hij zich in bevindt. Elke dag gaat Chaplin, net als alle arbeiders, aan de slag in de fabriek. Lange en eentonige werkzaamheden zorgen voor hilarische taferelen waarin Chaplin zijn uiterste best doet niet ‘door te draaien’. Het levert een beeldenreeks op vergezeld van een lach en een traan, we kunnen lachen om de absurditeiten rondom Chaplins personage maar voelen ook de pijn en medelijden met de landloper die binnen een gemechaniseerde en herkenbare wereld probeert te overleven.

De maatschappijkritische boodschap is alom aanwezig; industrialisatie en modernisering zijn geen synoniemen voor welvaart en een beter leven met uitzondering van waar de kleine ‘elite’ van kan profiteren. Het proletariaat moet lijden ten gunste van de overheid, de toezichthouder; de machthebbers. Zelfs waneer de arbeider zich schikt in zijn onbeduidende rol die slechts uitvoert wat hem of haar wordt opgedragen kan hij of zij niet ontkomen aan het onrecht. Zo wordt Chaplin’s personage, die als passant een vlag van de straat oppakt, als leider van opstandige arbeiders aangezien en wordt hij gearresteerd. De arbeider is rechteloos en binnen een feodaal systeem onophoudelijk het slachtoffer.

‘Modern Times’ had tot gevolg dat Charlie Chaplin beschuldigt werd van communistische opvattingen. In 1936, waarin de film werd uitgebracht, een gevaarlijke beschuldiging. Die beschuldiging is echter arbitrair. Veel valt te zeggen voor de overduidelijke kritische kanttekeningen die in deze film naar voren worden geschoven als één accusatie tegen verregaande industrialisatie maar veel belangrijker nog is het gegeven dat deze laatste ‘silent movie’ van Charlie Chaplin werd geproduceerd in een periode dat de stomme film in verval raakte. De opmars van film met gesynchroniseerde audio (spraak) maakte een dergelijke productie zonder spraak vrijwel onmogelijk. Het is niet ‘toevallig’ dat Chaplin bewust een ‘silent movie’ maakte. Ook ‘Modern Times’ gold als film een protest tegen modernisering binnen de filmindustrie met ook hier de haast symbolische kritische kanttekening dat ‘modernisering’ an sich niet stond voor ‘verbetering’. En ook al horen we in Modern Times voor het eerst de stem van ‘The Tramp’ wanneer hij een liedje zingt is Modern Times óók een ode aan de stomme film.

Met ‘Modern Times’ heeft Chaplin een tijdloos meesterwerk neergezet waarbij de strijd en de omgang van de mens tegen modernisering gepaard gaat met tekenen van verval in plaats van progressie. Die alles omvattende verbeelding is alles behalve gedateerd. Zie verschijningen als RSI (Repetive Strain Injury) hetgeen ontstaat door herhaaldelijk uitvoeren van dezelfde, soms kleine, en op zich niet inspannend lijkende bewegingen (wikipedia), de ‘Burnout’ en de levensmiddelen industrie om maar iets te noemen waar de arbeider anno 2008 in Europa nog aan de lopende band werkzaamheden verricht. Het zijn slechts enkele voorbeelden als een analogie voor de eentonigheid van werkzaamheden die in ‘Modern Times’ getoond worden en vandaag de dag nog realiteit zijn; zelfs in het Europa van 2008.

Charles Chaplin’s ‘Modern Times’ is een spiegel en eenmaal ontdaan van de laag stof toont het ons een beeld die vandaag de dag nog net zo actueel is als in 1936.

Bekijk de hele film: Modern Times (1936)